Bart van der Wekken (hoofd koeltechniek) aan het woord in het vakblad RCCK&L.

“CO2 is energetisch een heel goed koudemiddel”

 

“We moeten als sector niet voor de gemakkelijke weg van HFK’s kiezen”, vindt Bart van der Wekken, hoofd koeltechniek bij Koning Koudetechniek. Hij ziet meer heil in natuurlijke koudemiddelen, en CO₂ in het bijzonder.

Tekst: Uko Reinders
Lees hieronder het artikel of op de site van RCCK&L

Volgens professor Van der Ree is CO₂ energetisch niet zo’n goed koudemiddel. U denkt daar kennelijk anders over.

“Als je CO₂ benadert als een HFK lijkt het energetisch gezien inderdaad geen goed koudemiddel. Maar kijk je verder, dan zie je dat CO₂ in ons gematigde klimaat energetisch juist wel goed is. De reden is dat de delta-T over de condensor tussen de 1 en 2 K boven de omgevingstemperatuur ligt. Bij HFK’s ligt de delta-T tussen de 8 en 10 K. Verder kan de persdruk bij CO₂ terugzakken naar 10 graden, terwijl een HFK niet veel lager dan 20 graden kan dalen om de koelcyclus in stand te houden. Dus als je de CO₂-techniek goed kent, ga je op andere manier ontwerpen en regelen. En doe je dat, dan zal CO₂ in ons klimaat voor koelen en vriezen een betere performance leveren dan HFK’s. Nadat ik installaties bij supermarkten had geïnstalleerd hoorde ik van ondernemers dat het energiegebruik nog nooit zo laag is geweest. CO₂ is daarnaast ook geschikt voor warmteterugwinning. Daardoor kan nog meer energie worden bespaard.”

Hoe komt het dat CO₂ zo geschikt is voor warmteterugwinning?

“Het is efficiënter omdat de warmteterugwinning volledig in de gasfase mogelijk is. Dat komt door de hogere perstemperatuur, en door het lage kritische punt kun je warmteterugwinning in gasfase laten plaatsvinden. Er vindt dan in de condensor geen condensatie plaats, en dat is nadelig. Kortom: een lage kritische temperatuur lijkt een nadeel voor de performance, maar het is een groot voordeel voor de warmteterugwinning die hierdoor in de gasfase kan plaatsvinden.”

Wordt de restwarmte van koelinstallaties al veel benut?

“In de retail met CO₂-installaties zeker. In de winter zijn er periodes dat er geen warmte die via de gaskoeler vrijkomt naar buiten gaat; alles wordt hergebruikt. Dat gebeurt overigens niet alleen in supermarkten, maar bijvoorbeeld ook in grote distributiecentra waar de CO₂-installatie voor alle koeling en verwarming zorgt.”

CO₂-installaties zijn complexer. Is dat geen nadeel?

“Het klopt dat CO₂-installaties technisch complexer zijn dan installaties met HFK’s en HFO’s. Dat geldt ook voor installaties met andere natuurlijke koudemiddelen. Maar hierdoor wordt het vakgebied ook uitdagender en aantrekkelijker voor jonge mensen. Er zijn al jonge installateurs waarvoor CO₂ een normale techniek is; zij zijn juist veel minder thuis in installaties met F-gassen. We moeten wel mensen blijven motiveren om voor ons vakgebied te kiezen. Gemakkelijk is het niet, maar het is zeker mogelijk om voldoende handjes te krijgen. Het mag in ieder geval geen reden zijn om maar met HFK’s en HFO’s door te gaan, want met deze koudemiddelen worden risico’s genomen.”

“Er zijn al jonge installateurs waarvoor CO₂ een normale techniek is; zij zijn juist veel minder thuis in installaties met F-gassen”

Als installaties lekdicht zijn, maakt het niet uit welk koudemiddel erin zit, zegt professor Van der Ree.

“Ingenieurs kunnen natuurlijk een lekdichte installatie ontwerpen, maar ze hebben geen invloed op hoe de installatie uiteindelijk wordt gebruikt. Met andere woorden: ze kunnen de risico’s op lekkages van installaties met HFK’s voor de toekomst niet overzien. Dat er risico’s worden genomen, blijkt uit het lekpercentage van HFK-installaties in Nederland, dat ligt op bijna tien procent. Ik vind daarom dat we geen installaties meer moeten ontwerpen en maken waarmee we onnodige risico’s nemen. Ik maak een vergelijking met kerncentrales. Je kunt op papier voor een veilig ontwerp zorgen, maar je kunt nooit weten wat er over pakweg honderd jaar met het gevaarlijke kernafval gebeurt.”

Toch worden HFK’s nog volop gebruikt.

“We kunnen nog niet zonder synthetische koudemiddelen. Ze zitten bijvoorbeeld in miljoenen auto’s. Maar we moeten wel oppassen. We kunnen leren van het verleden waarin freon het ideale koudemiddel leek te zijn, totdat bleek dat het de ozonlaag aantast. De HFK’s die daarna werden gebruikt, bleken voor opwarming van de aarde te zorgen. Kortom, de geschiedenis leert ons dat we moeten oppassen met natuurvreemde koudemiddelen. Dat komt vooral doordat we ze in zo’n grote hoeveelheid gebruiken, dat maakt de impact groot.”

Voor de gebouwde omgeving zal de overstap op natuurlijke koudemiddelen een hele uitdaging worden.

“Dat klopt. Er worden nog veel HFK’s gebruikt in de gebouwde omgeving, en daar moeten alternatieven voor komen. Ik ben geen deskundige op dit gebied, maar het lijkt me een lastige opgave. Ammoniak is giftig en bij koolwaterstoffen komt de explosiviteit om de hoek kijken. De veiligheidsrisico’s van CO₂ zijn klein, daarom zie ik mogelijkheden voor klimaat­installaties met dit koudemiddel. Het wordt al gebruikt voor warmtepompen die warm tapwater maken.”

“Er worden nog veel HFK’s gebruikt in de gebouwde omgeving, en daar moeten alternatieven voor komen”

Natuurlijke koudemiddelen maken warmtepompen veel duurder. Dat kan de overstap remmen.

“De prijs is wellicht hoger, maar we staan aan het begin van het ontwikkelen van installaties met natuurlijke koudemiddelen. Jaren terug bevonden we ons met supermarkten in dezelfde fase, maar inmiddels is CO₂ hier al gemeengoed. Zo’n ontwikkeling is ook mogelijk in de gebouwde omgeving. Helaas zie ik dat hier vanuit de koudetechniek nog niet veel aandacht voor is. Dat komt doordat bedrijven nog volop werk in de koeltechniek hebben; ze hebben daarom geen tijd om aan nieuwe ontwikkelingen te werken. Eigenlijk jammer dat die handschoen niet wordt opgepakt. Er liggen grote kansen.”

Bieden kant-en-klare installaties met natuurlijke koudemiddelen soelaas?

“Er komen steeds meer samengestelde installaties met natuurlijke koudemiddelen op de markt. Ze worden vooral geïmporteerd. Het lijkt alsof installateurs hierdoor minder kennis nodig hebben. Ze vragen echter wel onderhoud en moeten weleens gerepareerd worden. Daarvoor heb je wel degelijk veel technische kennis nodig. Voor ontwerpen heb je wat meer kennis nodig, maar het verschil is niet groot.”

Hoe staat het met de overstap op natuurlijke koudemiddelen in de retail?

“Nederland is hier goed mee bezig, veel bedrijven stappen over op natuurlijke koudemiddelen. Dat is mooi om te zien. De Duitse beurs Euroshop maakte goed duidelijk dat CO₂ het koudemiddel voor de retail gaat worden. Ook bij kleine installaties. En buiten de retail zie ik CO₂ in de lichte industrie doorbreken, zoals met pompsystemen of dx in combinatie met verwarming.”

Je gebruikt een verouderde webbrowser

Deze website maakt gebruik van moderne technieken die niet worden ondersteund door jouw webbrowser. Update mijn webbrowser

×